Era Człowieka — wzmocnij to, co ludzkie

Autonomia człowieka u progu 2027 roku

AI coraz częściej wdziera się do spraw osobistych — myślenia, decyzji, relacji i rozeznania. Badamy, jak osobiste używanie AI osłabia ludzką autonomię, i pokazujemy, jak ją odzyskiwać.

Poproś o wsparcie Zalecenia „higiena AI”

Nie używaj AI

w celach osobistych

Zobacz gdzie jesteś i jaki jest koszt

SELF · OTHERS · MEANING

3 specjalistów

Pedagog · Terapeuta · Mentor

Misja

Gdy AI wchodzi do spraw osobistych, zaczyna zastępować to, co ludzkie

Gdy AI wchodzi do spraw osobistych, jej »pomoc« zaczyna zastępować to, co ludzkie. Przekazywanie AI myślenia, decyzji, relacji i rozeznania osłabia autonomię człowieka, a jednocześnie wzmacnia autonomię AI.

Mechanizm

Cztery rzeczy, które po cichu oddajemy AI

Każde oddane pole to mniej ludzkiej sprawczości i więcej zależności od narzędzia. Program Era Człowieka nazywa je wprost, aby dało się je świadomie odzyskiwać.

Myślenie

Formułowanie i porządkowanie własnych myśli.

Decyzje

Codzienne i osobiste wybory.

Relacje

Rozmowy, wsparcie, bliskość międzyludzka.

Rozeznanie

Ocena, co słuszne, prawdziwe i ważne.

Rama myśli

Trzy osie autonomii: SELF · OTHERS · MEANING

SELF

Ja (SELF)

Własny namysł, uwaga i wewnętrzne rozeznanie — zdolność myślenia i decydowania bez pośrednika.

OTHERS

Inni (OTHERS)

Realne relacje i wspólnota — kontakt z ludźmi, którego „asystent” nie powinien zastępować.

MEANING

Sens (MEANING)

Wartości, duchowość i poczucie kierunku — obszar, w którym delegowanie rozeznania kosztuje najwięcej.

Model działania

Od ekspozycji na AI do śladu w biologii

Osobiste używanie AI zmienia ekspresję genów: to, jak Twoje geny się wyrażają — AI rozumiemy tu jako ekspozycję środowiskową, która przez styl życia (sen, stres, izolację) oddziałuje na epigenetyczną regulację i ekspresję genomu, a nie na sekwencję DNA.

AI Exposure

Osobiste używanie AI: czas i głębokość kontaktu.

Human Displacement

Wypieranie ludzkiego myślenia, relacji i rozeznania.

Biological Embedding

Utrwalanie skutków przez sen, stres i styl życia.

Opisywane skutki traktujemy jako hipotezy badawcze poprzedzone publikacjami i własnymi badaniami. Nie są to na tym etapie ustalone fakty kliniczne. Era Człowieka to program badawczo-edukacyjny; nie stanowi diagnozy ani leczenia i nie zastępuje lekarza lub terapeuty.

Co robimy od 1 października 2025 roku

Cztery filary programu

Jako niezależna fundacja łączymy pomiar, wiedzę i praktyczne zalecenia — bez sprzedaży i bez konfliktu interesów.

Badania

Niezależne badania nad osobistym używaniem AI i jego wpływem na autonomię, uwagę i relacje.

Ankiety

Narzędzia pomiaru czasu i głębokości osobistego użycia AI.

Zalecenia

Praktyczna „higiena AI”: reguły redukcji i powrotu do własnego namysłu, ludzi i wspólnoty.

Konsultacje

Indywidualne wsparcie pedagoga, terapeuty i mentora dla osób przeciążonych AI.

Zalecenia

Higiena Człowieka w kontakcie z AI

Reguła nadrzędna

1. Nie używaj AI w sprawach osobistych.

2. Jeżeli musisz lub jesteś w uzależnieniu, kieruj się zasadami redukcji:

1

Najpierw własny namysł

Zanim zapytasz AI, sformułuj własną odpowiedź. Model to ostateczność, nie punkt wyjścia.

2

Chroń wieczór i sen

Skracaj czas osobistego użycia codziennie, aż do zera — zwłaszcza wieczorem i przed snem.

3

Wracaj do ludzi

Rozmowy, decyzje i wsparcie kieruj najpierw do realnych relacji i wspólnoty.

4

Weryfikuj we wspólnocie

Rozeznanie sprawdzaj z ludźmi, którym ufasz — nie oddawaj go pojedynczemu narzędziu.

Biblioteka badań

Co mówi nauka o osobistym używaniu AI

Zbieramy badania o tym, co osobiste używanie AI robi z myśleniem, decyzjami, relacjami i ciałem — oraz o sposobach używania AI bez oddawania autonomii. W oryginałach, ze streszczeniami po polsku i linkami do źródeł.

„Wyższe zaufanie do GenAI wiąże się ze słabszym krytycznym myśleniem, a wyższa pewność własnych kompetencji — z silniejszym.”
Lee i in., CHI 2025 — Microsoft Research + Carnegie Mellon ↗

6 pozycji

Autonomia i decyzjePLEPIQ2026

„Sprawdź to w AI”. Dlaczego prompt szukający manipulacji nie jest narzędziem diagnostycznym

Zespół Fundacji EPIQ — Fundacja EPIQ, 2026

Gotowy prompt „znajdź w tym tekście techniki manipulacji” bywa cytowany w sporach jako bezstronna diagnoza. Bez warunków kontrolnych to nie pomiar, choć brzmi jak ekspertyza: rama pytania ukierunkowuje odpowiedź, sykofancja sprzyja potwierdzaniu założeń, a machine heuristic i automation bias pożyczają wynikowi autorytet, którego nie ma. Proponujemy test lustrzany i cztery zasady przywracające decyzję człowiekowi.

Czytaj artykuł

Autonomia i decyzjePLEPIQ2026

Ilu Europejczyków nie podejmuje już decyzji bez AI? Oszacowanie tam, gdzie nie ma pomiaru

Zespół Fundacji EPIQ — Fundacja EPIQ, 2026

Nikt nie mierzy, ilu Europejczyków nie potrafi podjąć decyzji bez AI — statystyki obejmują korzystanie, nie zależność. Zbieramy pewniki (32,7% mieszkańców UE używa generatywnej AI; badania nad reliance i automation bias) i budujemy trzy modele oszacowania. Najbardziej obronny wynik: kilkanaście–trzydzieści milionów osób, w widełkach 5–60 mln — model, nie pomiar. Wskazujemy, jak mierzyć zależność funkcjonalną i lukę na europejski wskaźnik ADDI.

Czytaj artykuł

Autonomia i decyzjeEN2025

Ryzyka dla autonomii w chatbotach generatywnych i metoda sokratejska

PMC, 2025

Dwa główne ryzyka dla autonomii użytkownika: fałszywe stany mentalne i kognitywne odwyknięcie. W dominującym modelu interakcji erozja autonomii jest ceną maksymalizacji wydajności poznawczej — autorzy proponują tryb sokratejski, w którym model pyta zamiast podawać gotowe.

Czytaj oryginał

Autonomia i decyzjeEN2025

Wpływ generatywnej AI na krytyczne myślenie

Lee i in., CHI 2025 (Microsoft Research + Carnegie Mellon)

Im większe zaufanie do odpowiedzi GenAI, tym mniej własnego krytycznego myślenia; pewność własnych kompetencji działa odwrotnie. Mechanizm — oddawanie sądu temu, komu ufamy — jest ten sam, gdy pytamy AI o sprawy osobiste.

Czytaj oryginał

Autonomia i decyzjeEN2025

Jak zachowania AI i człowieka kształtują psychospołeczne skutki rozmów z chatbotem

Fang i in., MIT Media Lab + OpenAI, 2025

Randomizowane badanie podłużne (981 osób, 4 tygodnie): wysokie dzienne użycie i szukanie u AI porad, wyjaśnień i pomysłów wiąże się z najwyższą zależnością emocjonalną, większą samotnością i mniejszą liczbą kontaktów z ludźmi.

Czytaj oryginał

Autonomia i decyzjeEN2026

Rada AI wyłącza wstrzymanie sądu: mniejsza trafność, większa pewność siebie

Capraro, Marcoccia, Quattrociocchi — PsyArXiv, 2026

Pytania dobrano tak, by model się mylił. Bez AI: trafność 27%, pewność 30%, gotowość powiedzenia „nie wiem" 44%. Z dostępem do AI: trafność spada do 9%, pewność rośnie do 76%, a „nie wiem" znika — 3%. Część osób, które same odpowiedziałyby dobrze, zapytała AI i pomyliła się.

Czytaj oryginał

Przeglądaj wszystkie badania →

Twój głos w badaniu

Podziel się swoim doświadczeniem

Zbieramy obserwacje o tym, jak kontakt ze sztuczną inteligencją wpływa na sen, koncentrację, nastrój i relacje. Odpowiedz na trzy krótkie pytania, a jeśli chcesz — opowiedz o tym własnymi słowami lub nagraj krótką wypowiedź. Zgłoszenia są anonimowe i służą wyłącznie celom badawczo-edukacyjnym.

Konsultacje

Konsultacje dla osób przeciążonych AI

Fundacja EPIQ wspiera organizację indywidualnych konsultacji dla osób, które czują utratę własnego namysłu, osłabienie relacji lub niepokój związany z AI. Rozmowa pomaga nazwać problem i dobrać praktyczne kroki powrotu do równowagi.

Pedagog

Dla dzieci, młodzieży i rodziców — nawyki cyfrowe, nauka bez wyręczania się AI, wsparcie w budowaniu zdrowych granic w domu i w szkole.

Terapeuta

Dla osób odczuwających przeciążenie emocjonalne, lęk, przymus korzystania lub cechy uzależnienia — praca nad regulacją emocji i powrotem do relacji.

Mentor

Dla dorosłych i zawodowo aktywnych — praktyczna higiena AI w pracy, odzyskiwanie własnego myślenia, decyzji i koncentracji.

Fundacja nie prowadzi terapii ani diagnozy. Na zgłoszenie odpowiadamy materiałami i informacjami, a w razie potrzeby kierujemy do pedagoga, terapeuty lub mentora. Zgłoszenia obsługujemy w kolejności wpływu — odpowiadamy e-mailem lub telefonicznie.

Zgłoszenie

Poproś o wsparcie

Napisz kilka zdań o osobie, której dotyczy zgłoszenie, i o problemie. W pierwszej kolejności prześlemy materiały i informacje, które mogą pomóc od razu. Fundacja nie prowadzi terapii — jeśli potrzebne będzie wsparcie specjalisty, pomożemy dobrać pedagoga, terapeutę lub mentora.